Mediation: een geschikt alternatief voor rechtszaken?

Wanneer je denkt aan advocaten, letselschade en een conflict tussen het slachtoffer en de verzekeraar over de te betalen schadevergoeding, denk je meestal aan rechtszaken als de oplossing. Met een duur woord heet dit adjudicatie, dat betekent “rechtstoepassing, berechting” volgens het Juridisch Woordenboek. Maar dit is niet de enige manier om een conflict op te lossen. De Nederlandse Overheid noemt een paar alternatieven: arbitrage, bindend advies en mediation. Van deze drie alternatieven is vooral mediation bezig aan een snelle opmars binnen de juridische wereld, steeds meer conflicten worden namelijk opgelost via mediation. Maar wat is mediation eigenlijk? En waarom is juist dit alternatief bezig met het winnen van populariteit? In deze blog willen we je bijpraten en informeren naar dit proces.

Wat is mediation?

De Rijksoverheid zegt het volgende over mediation: 

“Mediation is een vorm van conflictbemiddeling. Bij mediation werkt u zelf aan een oplossing, maar krijgt u er deskundige hulp bij. U kunt voor mediation kiezen als u denkt er met deskundige hulp uit te komen. En als de andere partij hieraan wil meewerken.”

In andere woorden: als je geen zin hebt in een rechtszaak, zeker geen langdurige, zichzelf maar voortslepende en mogelijk dure gang naar het gerechtshof, kan je ook een deskundige inschakelen; geen deskundige op juridisch gebied, maar een deskundige op het gebied van conflictbemiddeling. De mediator is namelijk te allen tijde onpartijdig en helpt alleen met het versoepelen van de gang van zaken. Dit klinkt natuurlijk aanlokkelijk, maar zoals de Rijksoverheid zelf al aangeeft: dit kan alleen als de tegenpartij mee wil werken. Een rechtszaak kan geforceerd worden, mediation niet. Dus, wat heeft mediation in de aanbieding, wat een rechtszaak niet heeft?

Waarom kies je voor mediation?

Wat zijn nou de voordelen van mediation? Er zijn een paar duidelijke voordelen, zoals een Amerikaanse advocaten-firma ons vertelt:

• Minder stress: Een rechtszaak kan slopend zijn, niet alleen fysiek, maar vooral mentaal. Ga je het wel of niet halen, hoe doet de tegenpartij het, wat is de achtergrond van de rechter? Allemaal vragen die er niet toe doen bij mediation, waardoor je waarschijnlijk stukken beter slaapt tijdens het mediationproces.
• Meer controle: dit voordeel hangt erg samen met het bovenstaande voordeel, want tijdens het mediationproces beslis jij. En de tegenpartij natuurlijk. Er is geen derde partij die iets te zeggen heeft over de uitkomst, de mediator zelf is er immers alleen maar om de vrede te bewaren. Deze grotere controle zorgt ook voor meer mentale rust – en dus minder stress.
• Minder tijd & geld: Hoewel je nog steeds betaalt voor een mediator en je eigen advocaten, zijn de kosten van een mediationproces minder extravagant dan die van een rechtszaak. Ook is er een grote kans dat dit proces veel minder kostbare tijd in beslag neemt dan een rechtsproces.
• Relatiebeheer: Ten slotte biedt mediation je dat de relatie met de tegenpartij behouden kan blijven. Natuurlijk ligt dit ook bij jouw eigen houding in het proces, maar als jij bijvoorbeeld tegenover je werkgever staat, kan het belangrijk zijn dat jullie relatie niet onder druk komt te staan door een rechtszaak.

Ten slotte nog een opvallende statistiek ten voordele van mediation: 70-80% van de zaken in een mediationproces bereiken een overeenkomst, waar deze niet bereikt werd door middel van een ‘gewoon’ rechtsproces. Als het jou dus niet lukt om een overeenkomst te bereiken met middelen als een rechtszaak, kan mediation de methode zijn die je wél brengt wat je wilt.

Waarom kies je niet voor mediation?

Hoewel er dus relatief veel voordelen te benoemen zijn van mediation, zijn er ook nadelen, waar we nu kort op in zullen gaan. 

Eén van de belangrijkste keerpunten van dit proces is dat het niet lukt als een van de partijen weigert mee te werken. Hoewel er dus een succespercentage van 70-80% is, is het dus een voorwaarde dat beide partijen welwillend zijn, tijdens het hele proces. Dit is ook de reden dat wij mediation niet aanraden op het moment dat de machtsbalans tussen beide partijen duidelijk verstoord en onevenredig verdeeld is. Beide partijen krijgen 50% van de macht tijdens het mediationproces, waardoor je niks kan zonder de instemming van de andere partij. De mediator heeft zelf geen macht in handen, er kan dus niks geforceerd worden.

Een tweede nadeel is dat, hoewel het proces dus meestal minder tijd in beslag neemt dan een rechtszaak, op het moment dat een partij weigert mee te werken, dit de zaak alsnog kan het omtoveren in een lang en slopend proces, wat mogelijk meer van je vergt dan een rechtszaak. Ook biedt een rechtszaak je een betere mogelijkheid om jouw punt te maken en eventueel het punt van de tegenpartij met succes te weerleggen. 

Een studie betreffende mediation

Al in 1995 werd er een studie uitgevoerd met als hoofdonderwerp mediation. Er werd specifiek gekeken naar allerlei mediation-processen die plaatsvonden in een kamer in het gerechtshof van Kleine Zaken (zaken met schade of een schuld van max. $1.200). Deze processen werden gestart door een klerk die aan het begin van de rechtszaak aankondigde dat er mediators beschikbaar waren om tot een oplossing te komen zonder een rechtsproces. In totaal werden 221 verschillende zaken onderzocht. De schrijver concludeerde aan het einde van haar onderzoek:

“Procespartijen in mediation, vergeleken met die in adjudicatie, waren sneller om te stellen dat het proces eerlijk was en dat ze tevreden waren; dat de ‘Kleine Zaken’ rechtbank over het algemeen eerlijk is; en dat ze hetzelfde proces in de toekomst ook wel wilden gebruiken.”

Het is erg interessant dat al in 1995 deze conclusie getrokken werd. In de decennia hierna sloeg mediation steeds meer aan, ook in de Europese Unie, en in Nederland.

Mediation in de EU & in Nederland

Het komende deel van dit blog zal bespreken hoe de Europese Unie (EU) en Nederland kijken naar mediation, welke aandacht ze eraan schenken. Allereerst de EU.

In 2008 riep de EU de ‘European Mediation Directive’ (Europese Mediationrichtlijn) in het leven. Deze richtlijn slaat op grensoverschrijdende conflicten, en hoe deze opgelost kunnen worden. Ze schrijven:

“[De richtlijn] faciliteert toegang tot alternatieve conflictoplossingen en het bevorderen van een amicale overeenkomst over het conflict, door het gebruik van mediation aan te moedigen en een gebalanceerde relatie tussen mediation en juridische procedures.”

Op de domeinen waar de EU invloed op heeft, namelijk conflicten die over de grenzen heen reiken, willen men dus dat mediation vaker gebruikt wordt en meer bekendheid krijgt als een alternatieve conflictresolutie. Dat dit al in 2008 gebeurde toont nog maar eens aan dat mediation al langer wordt gezien als een nuttig alternatief voor rechtszaken. Ook in Nederland speelt dit.

Minister Van der Steur (Justitie en Veiligheid) deed in 2016 een wetsvoorstel genaamd “Bevordering mediation”, waarin voorgesteld werd om mediation als instrument voor conflictresolutie verder te stimuleren, en ook om de kwaliteit van mediation te waarborgen, door middel van een wettelijk register voor mediators, waardoor zij onder andere titelbescherming zouden krijgen. In 2021 werd dit voorstel door Minister Dekker (Rechtsbescherming) “niet in consultatie” gebracht, zo meldt de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA), omdat er “onvoldoende draagvlak” zou zijn. De NOvA voegt in haar artikel hieraan toe dat zij al in 2016 zich uitgesproken had tegen een dergelijke wet, omdat zij vindt dat mediation juist een “deregulerend aspect” heeft, waardoor het “contraproductief” zou zijn. In andere woorden: de NOvA vindt dat mediation juist nuttig is, omdat het buiten de juridische lijntjes van een rechtszaak kleurt. Ze bevorderen het instrument dus wel, maar ondersteunen geen poging om het te reguleren.

In Nederland is mediation duidelijk nog niet toe aan regulering door middel van een ‘Mediationwet’, maar het wordt wel dusdanig geapprecieerd als instrument dat zowel de Nederlandse politiek als de NOvA er aandacht aan besteedt. Ook de educatie in Nederland besteedt er aandacht aan, er zijn maar liefst 28 opleidingen tot mediator in Nederland.

Letselschade & mediation

Tenslotte willen we nog even toelichten hoe mediation specifiek wordt behandeld in de letselschade-sector. Mediation wordt namelijk gebruikt bij alle juridische sectoren, hoe zit dat binnen de letselschade-sector?

De Gedragscode Behandeling Letselschade (GBL), opgesteld door de Letselschade Raad in 2012, bevat ook een hoofdstuk over Geschiloplossing. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de GBL partijen aanmoedigt om, als het gesprek tussen beide partijen vastloopt, eerst samen een oplossing te zoeken. Lukt dat niet, dan wordt er verwezen naar een neutrale derde partij, die de partijen kan helpen tot een oplossing te komen. Mediaton wordt hier ook genoemd als optie voor een neutrale derde partij. 

Dit laat zien dat ook in de letselschade-sector de mediator als beroep serieus genomen wordt en dat partijen ook aangemoedigd worden om een mediator te gebruiken. 

Conclusie

In deze blog wordt ‘mediation’ uitgelegd, als een instrument voor conflictresolutie, een alternatief voor rechtszaken. Mediation zou zeker overwogen moeten worden door procespartijen, zeker gezien het hoge succespercentage van 70-80%. Er wordt gerefereerd aan een studie, die ook maar eens benadrukt dat mediation door procespartijen over het algemeen wordt beschouwd als een prettig alternatief.

Om mediation goed te laten verlopen, zijn er goede mediators nodig, die weten wat ze doen en de kunst verstaan om volledig onpartijdig te blijven. Ook moeten beide partijen welwillend tegenover mediation staan, anders dreigt het stuk te lopen of heel lang voort te slepen. Als aan deze voorwaarden voldaan worden, is mediation een zeer geschikt instrument om samen met de tegenpartij tot een overeenkomst te komen, die waarschijnlijk minder geld én minder tijd én minder stress kost dan een rechtszaak.