Verhoging van de snelheidslimiet: Wat betekenen de nieuwe kabinetsplannen voor de verkeersveiligheid?

Op 16 mei 2024 presenteerde de coalitie van 4 Nederlandse partijen hun akkoord. Deze kabinetsplannen bevatten plannen voor veel verschillende sectoren, maar voor de letselschade-branche sprong er één thema in het oog: verhoging van de snelheidslimiet. 

In de plannen was te lezen dat het nieuwe kabinet voornemens is om de snelheidslimiet in Nederland te verhogen naar 130 kilometer per uur. Voor de duidelijkheid: op de meeste snelwegen in Nederland geldt op dit moment een zogenaamde variabele limiet: tussen zes uur ’s ochtends en zeven uur ’s avonds is de limiet meestal 100 km/u. Tussen zeven uur ’s avonds en zes uur ’s ochtends mag je 120 of 130 km/u rijden. Het kabinet wil dit dus mogelijk veranderen naar standaard 130 km/u. Hoe ze dit willen doen, is nog niet bekend.

Willen ze de maximumsnelheid ’s avonds verhogen, omdat op sommige snelwegen dit nog 120 km/u is? Of willen ze de snelheidslimiet de hele dag verhogen? Vrijwel elke organisatie, krant of andere deelnemer in de discussie die ontstaan is over deze plannen gaat ervan uit dat het geldt voor de hele dag. De Gelderlander meldde een maand eerder al dat het kabinet dit van plan was, in hun artikel werd wel gespecificeerd dat het ging om de hele dag.

Wat vindt Nederland van de plannen voor de verhoging van de snelheidslimiet? 

De plannen maakten veel los bij verenigingen als Veilig Verkeer Nederland (VVN). Op de website van VVN werd een kort, maar duidelijk, bericht geplaatst, waarin gewezen werd op meerdere punten:

–    Een verhoogde rijsnelheid leidt tot een grotere impact.

–    Niet iedereen zal 130km/u willen rijden, wat leidt tot grotere snelheidsverschillen. Dit maakt de situatie op de weg gevaarlijker.

–    Een combinatie van hogere rijsnelheid, afleiding en/of onder de invloed zijn van alcohol of drugs zal leiden tot risicovollere situaties.

Kortom: Veilig Verkeer Nederland is er niet gerust op dat deze plannen goed zullen uitpakken. Maar niet alleen organisaties viel de regel op. De krant BN de Stem meldde al dat zijn lezers verdeeld zijn over de kwestie, de ene reageerde vertwijfeld, de andere verheugd: “Liever 130.” “Als ik dan 110 of 115 rij krijg ik géén prent” is een veelzeggende reactie. Maar wat schuilt er nou eigenlijk achter deze discussie? 

Hoewel een van de argumenten voor een lagere snelheidslimiet is dat je de natuur ermee helpt, gooide professor Wim de Vries dit laatst al door het raam bij het AD. Volgens hem is de stikstof winst miniem, al is die winst er wel. Maar een lagere snelheid gaat natuurlijk veel meer om een veiligere situatie op de weg dan om het helpen van de natuur (hoewel dat nooit verkeerd is). Er is wereldwijd ontzettend veel onderzoek naar gedaan. De uitkomsten zijn wisselend.

Nederlandse wetenschappelijke bevindingen over plannen voor aanpassing maximumsnelheid

Eén van ’s-Nederlands belangrijkste onderzoeksinstituten op dit gebied is de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV). Dit instituut bracht in 2020 al een studie uit waarin geen verband werd gevonden tussen het verhogen van de snelheidslimiet van 120 km/u naar 130 km/u en een verhoogd aantal verkeersongelukken. Peter van der Knaap, directeur van het SWOV voegde daar wel aan toe dat de variatie tussen een limiet van 100 km/u overdag en 130 km/u ’s nachts hem zorgen baarde, omdat die variatie zorgt voor een grote algemene snelheidsverandering rond zeven uur. 

Het SWOV stuitte met deze resultaten op een belangrijk punt rondom deze discussie. Het is gewoonweg heel moeilijk om te bewijzen dat een hogere snelheid leidt tot meer ongelukken. Dit komt doordat de echt harde cijfers meestal ontbreken. Waar wel veel onderzoekers het over eens zijn, is dat een hogere snelheidslimiet leidt tot meer fatale ongelukken.

Internationale onderzoeken naar het verband tussen verhogen van de snelheidslimiet en verkeersveiligheid

Een onderzoek uitgevoerd in Texas (p. 452-465) door twee professoren, Connie Xavier & Dominique Lord bevestigt dit. In dit onderzoek vergeleken de professoren een verhoging van de snelheidslimiet op de snelweg van 70 mijl/uur (zo’n 112 km/u) naar 80m/u (zo’n 128 km/u). Uit hun resultaten bleek dat een ongeluk op een snelheid van 80 m/u gevaarlijker was dan bij een snelheid van 70 m/u. 

Waar de kans bij een ongeluk met snelheden van 70 m/u 3% is dat het een fataal of bijna fataal ongeluk is, is diezelfde kans 8% bij snelheden van 80 m/u. Dit onderzoek was echter grotendeels theoretisch, de enige conclusie is dat er een kans is dat een ongeluk heviger is bij een hogere snelheid, maar door gebrek aan tijd en budget is dit niet gegarandeerd.

University of British Columbia 

Eenzelfde resultaat werd behaald in Brits Columbia, in Canada. Hier werd de snelheidslimiet verhoogd van 110 km/u naar 120 km/u. De onderzoekers deden onderzoek naar de beschikbare data rondom deze snelheidsverhoging, één tot twee jaar na de verhoging in 2014. Hun conclusies? Meer dan een verdubbeling (118% verhoging) in fatale ongelukken en respectievelijk 43% en 30% meer schadeclaims en claims voor verwondingen bij de verzekering. 

Dit betekent overigens niet dat er 118% meer ongelukken zijn, alleen dat er binnen het totaal aantal ongelukken meer dan twee keer zoveel dodelijke ongelukken zijn.

TU Delft

Ook de Technische Universiteit Delft schreef over snelheidslimieten. Zo benoemen ze dat, bij snelheden boven de 100km/u, elke km/u hoger tot 3-4% meer slachtoffers leidt. Ze laten professor Bert van Wee aan het woord, hij vertelt over een studie uit 2011, die leidde tot de invoering van een limiet van 130km/u in 2012: “De berekening,waar de studie zich op baseerde, zag jarenlang meer nadelen dan voordelen tot er een omslagpunt kwam. Door een hele lange tijdshorizon te nemen leidde dat tot een groot positief saldo.” 

In andere woorden; een verhoging van de limiet is pas nuttig na een onbekend aantal jaren, maar tot dan toe kleven er alleen maar nadelen aan.

CBS 

Ook de cijfers van het CBS zijn tekenend. Het aantal verkeersdoden is gestaag gedaald vanaf 2000, waarin er in totaal 1166 verkeersdoden vielen, tot aan 2021, waarin 582 verkeersdoden zijn gevallen (zie Figuur 1). In 2022 vielen er significant meer verkeersdoden, 737, het hoogste aantal verkeersdoden sinds 2008. Dat zijn 27% meer verkeersdoden dan in het jaar ervoor. 

In Figuur 1 is ook te zien dat tussen 2012 en 2021 de daling van het aantal verkeersdoden stagneert. 2012 is ook het jaar waarin de limiet naar 130 km/u werd ingevoerd (gevolgd door een variabele limiet in 2019). 

Dit is wetenschappelijk gezien niet genoeg bewijs om een relatie tussen het verhogen van een limiet en een verhoging van het aantal verkeersdoden aan te tonen. Toch is dit, in combinatie met de wetenschappelijke onderzoeken waarin wél aangetoond wordt dat ongelukken dodelijker worden als de limiet verhoogd wordt, een reden tot zorg.

 

Figuur 1: het aantal verkeersdoden per jaar, sinds 2000. (Bron: CBS)

*Voorlopige cijfers

Argumenten voor en tegen de verhoging van de snelheidslimiet

Kortom, een verhoging van de snelheidslimiet zorgt ook voor een verhoging in de fataliteit van de ongelukken. Het is dus niet aangetoond dat er ook daadwerkelijk méér ongelukken plaatsvinden, alleen dat die ongelukken dodelijker zijn. 

Aan de andere kant van het spectrum zijn een paar argumenten voor de verhoging te vinden, zoals een verhoogd plezier in het verkeer en dat het tijd zou schelen, wat ook betekent dat dat economisch geld zou schelen (volgens het principe tijd = geld). Er is echter wel wat te zeggen over deze argumenten, zoals het principe van de BREVER-wet, of de wet van behoud van reistijd en verplaatsingen. Deze wet houdt in dat mensen vrijwel elke dag een constante hoeveelheid tijd besteden aan reizen, zo’n 70 minuten per dag. Hoewel in 2002 al is aangetoond dat deze constante van 70 minuten per dag niet vaststaat, is de conclusie ook getrokken dat de BREVER-wet niet verworpen kan worden, vanwege de kleine verschillen binnen dit onderzoek. 

Oftewel: volgens deze wet valt het dus wel mee met het tijdsvoordeel van een snelheidsverhoging, waardoor ook het economische aspect wegvalt.          

Conclusie 

Veel mensen zullen nog steeds voor een snelheidsverhoging zijn, vanwege het plezier dat zij ontlenen aan het scheuren over de snelweg met 130 km/u, het SWOV rapporteert zelfs dat mensen sneller gaan rijden “tegen de verveling”. Toch houdt dit argument niet lang stand tegenover de vele nadelen van zo’n verhoging, waaronder dus dodelijkere ongelukken op de snelweg, een gevolg die is aangetoond door wetenschappelijk onderzoek. Dat laat de vraag open voor het – nog te vormen – kabinet: Kiest u voor de adrenaline-kick van het razen over de snelweg, of voor de veiligheid van talloze onschatbare levens?